ประมวลรัษฎากรกำหนดให้ฐานภาษีเงินได้นิติบุคคลมี 4 ฐาน โดยบทความที่จะเขียนต่อไปนี้จะเริ่มจากฐานที่ 1 ซึ่งถือเป็นหัวใจของภาษีเงินได้นิติบุคคล คือ กำไรสุทธิ ฐานที่ 1 กำไรสุทธิ กฎหมายที่เกี่ยวข้อง มาตรา 66 บริษัทหรือห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลที่ตั้งขึ้นตามกฎหมายไทย หรือที่ตั้งขึ้นตามกฎหมายของต่างประเทศ และกระทำกิจการในประเทศไทยต้องเสียภาษีตามบทบัญญัติในส่วนนี้ บริษัทหรือห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลที่ตั้งขึ้นตามกฎหมายของต่างประเทศ และกระทำกิจการในที่อื่นๆ รวมทั้งในประเทศไทย ให้เสียภาษีในกำไรสุทธิจากกิจการ หรือเนื่องจากกิจการที่ได้กระทำในประเทศไทยในรอบระยะเวลาบัญชีและ การคำนวณกำไรสุทธิให้ปฏิบัติเช่นเดียวกับมาตรา 65 และมาตรา 65 ทวิ แต่ถ้าไม่สามารถจะคำนวณกำไรสุทธิดังกล่าวแล้วได้ ให้นำบทบัญญัติว่าด้วยการประเมินภาษีตามมาตรา 71 (1) มาใช้บังคับโดยอนุโลม มาตรา 76 ทวิ บริษัทหรือห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลซึ่งตั้งขึ้นตามกฎหมายของต่างประเทศ มีลูกจ้าง หรือผู้ทำการแทน หรือผู้ทำการติดต่อในการประกอบกิจการในประเทศไทย ซึ่งเป็นเหตุให้ได้รับเงินได้หรือผลกำไรในประเทศไทย ให้ถือว่าบริษัทหรือห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลนั้น ประกอบกิจการในประเทศไทย และให้ถือว่าบุคคลผู้เป็นลูกจ้าง หรือผู้ทำการแทน หรือผู้ทำการติดต่อเช่นว่านั้น ไม่ว่าจะเป็นบุคคลธรรมดา หรือนิติบุคคลเป็นตัวแทนของบริษัทหรือห้างหุ้นส่วนนิติบุคคล ซึ่งตั้งขึ้นตามกฎหมายของต่างประเทศ และให้บุคคลนั้นมีหน้าที่ และความรับผิดในการยื่นรายการและเสียภาษีตามบทบัญญัติในส่วนนี้ เฉพาะที่เกี่ยวกับเงินได้หรือผลกำไรที่กล่าวแล้ว ในกรณีที่กล่าวในวรรคแรก ถ้าบุคคลผู้มีหน้าที่และความรับผิดในการยื่นรายการและเสียภาษีไม่สามารถจะคำนวณกำไรสุทธิเพื่อเสียภาษี ตามบทบัญญัติในส่วนนี้ได้ ให้นำบทบัญญัติว่าด้วยการประเมินภาษีตามมาตรา [...]

ถาม: บิดามารดามีเงินได้ที่ได้รับยกเว้นตามมาตรา 42 หรือกฎกระทรวงฉบับที่ 126 ลูกเอาพ่อหรือแม่มาหัก 30,000 ได้หรือไม่ ตอบ: ไม่ได้ เพราะว่ากฎหมายระบุไว้ต่างกัน โดยในเรื่องการหักค่าลดหย่อนค่าอุปการะเลี้ยงดูบิดามารดา 30,000 บาท ไม่ได้ระบุชัดเจนถึงเงินได้ที่ได้รับยกเว้น กฎหมายเพิ่มเติม: มาตรา47 (ญ) + ประกาศอธิบดีกรมสรรพากร ฉบับที่ 136 ข้อ1 (1)หักได้คนละ 30,000, บิดามารดา อายุ 60ปีขึ้น อยู่ในความอุปการะเลี้ยงดูของบุตร แต่มิให้หักลดหย่อนสำหรับบิดามารดาดังกล่าวที่มีเงินได้พึงประเมินในปีภาษีที่ขอหักลดหย่อนเกิน 30,000 บาทขึ้นไป เพราะฉะนั้น ถ้าบิดามารดาทีมีเงินได้ที่ได้รับยกเว้น ลูกก็เอาพ่อแม่มาหักลดหย่อนไม่ได้ ต่างกับการลดหย่อนบุตร ถาม: ที่ประกาศฉบับ 150 ข้อ 2 กรณีสามีภรรยาที่มีเงินได้ร่วมกัน โดยความเป็นสามีภรรยาไม่ได้อยู่ตลอดปีภาษี ให้ถือว่าเงินได้ดังกล่าวเป็นเงินของคณะบุคคลที่มิใช่นิติบุคคล ตอบ: สมมุติว่าสามีภรรยามีเงินได้ไปฝากดอกเบี้ย จากการเอาเงินไปฝากแบงค์แล้วมีดอกเบี้ยร่วมกันตรงนี้ ถ้าเกิดในปีนั้นสามีภรรยาคู่นี้เกิดตายไปหรือว่าหย่าเงินตรงนี้ เงินได้ร่วมกันค่อยถือว่าเป็นเงินได้ของคณะบุคคล แต่ว่าถ้าสมมุติว่าอยู่ร่วมกันตลอดปีภาษี ให้ถือว่าเป็นเงินได้ของสามี

เมื่อวันที่ 24 ธันวาคม 2553 สภาวิชาชีพบัญชีได้ออกประกาศฉบับที่ 62/2553 เรื่อง คำชี้แจงเกี่ยวกับการจัดทำมาตรฐานการบัญชีสำหรับกิจการที่ไม่มีส่วนได้เสียต่อสาธารณะ ซึ่งเมื่อวันที่ 2 ธันวาคม 2553 ที่ประชุมคณะกรรมการกำกับดูแลการประกอบวิชาชีพบัญชี (กกบ.) ครั้งที่ 19/2553 ได้มีมติเห็นชอบให้มีการจัดทำมาตรฐานการบัญชีสำหรับกิจการที่ไม่มีส่วนได้เสียต่อสาธารณะ (NPAEs ย่อมาจาก Non Public Accountability Entities) เนื้อหาสรุปได้ดังนี้ 1. ความหมายของกิจการที่ไม่มีส่วนได้เสียต่อสาธารณะ หมายถึง กิจการที่ไม่ใช่กิจการดังต่อไปนี้ 1) กิจการที่มีตราสารทุน หรือตราสารหนี้ของกิจการซึ่งมีการซื้อขายในตลาดหลักทรัพย์ (ไม่ว่าจะเป็นตลาดหลักทรัพย์ในประเทศหรือต่างประเทศหรือการซื้อขายนอกตลาดหลักทรัพย์รวมทั้งตลาดในท้องถิ่นและในภูมิภาค) หรือกิจการที่นำส่งหรืออยู่ในกระบวนการของการนำส่งงบการเงินของกิจการให้แก่สำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์หรือหน่วยงานกำกับดูแลอื่นเพื่อวัตถุประสงค์ในการออกขายหลักทรัพย์ใดๆในตลาดสาธารณะ (Listed companies, IPO) 2) กิจการที่ดำเนินธุรกิจหลักในการดูแลสินทรัพย์ของกลุ่มบุคคลภายนอกในวงกว้าง ได้แก่ สถาบันการเงิน บริษัทประกันภัย บริษัทหลักทรัพย์ กองทุนรวม ตามกฎหมายว่าด้วยการนั้น เป็นต้น 3) บริษัทมหาชน ตามกฎหมายว่าด้วยบริษัทมหาชน 4) กิจการอื่นที่จะกำหนดเพิ่มเติม 2. สภาวิชาชีพบัญชีฯ ขอให้กิจการที่ไม่มีส่วนได้เสียต่อสาธารณะจัดทำบัญชีสำหรับรอบระยะเวลาบัญชีที่เริ่มในหรือหลังวันที่ 1 มกราคม [...]